Een Pliniaanse eruptie

 

Wanneer we denken aan klassieke teksten, zien we vaak literatuur of filosofie voor ons. Maar soms bieden deze teksten ook waardevolle wetenschappelijke inzichten. Een treffend voorbeeld is het verslag van Plinius de Jongere over de uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus, waarbij Pompeii en Herculaneum onder het vulkanische puin verdwenen.

Tijdens de lectuur van de brief die Plinius de Jongere schreef aan de historicus Tacitus maken de latinisten van het vierde jaar  niet alleen kennis met het levenseinde van het overlijden van zijn oom, Plinius de Oudere, maar ook met het verloop van de ramp. Zijn relaas is opmerkelijk precies: hij beschrijft onder andere de vorm van de aswolk — "zoals een pijnboom" — en het opeenvolgende neerdalen van as, puimsteen en giftige gassen. Deze waarnemingen maken zijn verslag tot een van de vroegste natuurwetenschappelijke beschrijvingen van een vulkaanuitbarsting.

Voor vulkanologen is dit ooggetuigenverslag van onschatbare waarde. Het helpt moderne wetenschappers de eruptieve fase van de Vesuvius beter te reconstrueren, en het vormt zelfs de basis voor de term Pliniaanse eruptie, waarmee men tegenwoordig een bepaald type explosieve uitbarsting aanduidt.

Door het bestuderen van een maquette met een doorsnede van een vulkaan kregen de leerlingen een nog duidelijker beeld van de beschrijving die ze bij Plinius lazen. Plinius’ brieven herinneren ons eraan dat teksten uit de oudheid niet alleen cultureel erfgoed zijn, maar ook bronnen van kennis die tot ver buiten de klassieke disciplines reiken. 

Ovidius in the picture

De leerlingen van het vierde jaar genoten in het tweede trimester volop van de mooie verhalen die Ovidius op meesterlijke wijze vertelt in zijn Metamorphoses.

Ze sloten de lectuurlessen creatief af met het ontwerpen van een filmaffiche voor een fictieve film over één van de gelezen verhalen.

Postklassiek Latijn in het Yper Museum

De latinisten van de tweede en derde graad trokken naar Ieper om in het Yper Museum kennis te maken met postklassiek Latijn.

Aan de hand van een bundel met opdrachten gingen ze per twee op zoek naar de antwoorden. Daarna volgde een workshop, waarbij ze zelfs een notitieschriftje van een leerling uit de 18de eeuw konden raadplegen. Tot slot konden ze hun creativiteit kwijt tijdens het ontwerpen van een initiaal en een cryptogram. Het was ongetwijfeld een boeiende en leerrijke uitstap.

Cursus honorum ft. mythologie

Nu de lectuurlessen van Caesar in het vierde jaar achter de rug waren, was het tijd om terug te blikken én vooruit te kijken.

We keken achterom naar de politieke carrière van Caesar. Wat hielden de functies binnen de cursus honorum ook alweer in? Welke politieke figuren dongen naar het hoogste ambt tijdens het einde van de republiek?

Op het einde van dit trimester dachten we ook terug aan de grammaticalessen. We fristen de grammatica van de voorbije jaren op en verdiepten ons in de modaliteiten van de hoofdzin.

Hoe koppelden we de cursus honorum aan onze grammaticalessen?

De leerlingen kregen Latijnse zinnen voorgeschoteld waarin ze de grammaticale toepassingen moesten herkennen. Bij elke correct antwoord stegen ze een plaats op de ladder van de cursus honorum. Elke leerling vertegenwoordigde een historisch personage. 

Wie als eerste de top van de politieke ladder bereikte, werd gehuldigd met een lauwerkrans.

Dan was het tijd om onze blik te richten op de auteur met wie we in het tweede trimester kennis maken: Ovidius. De zinnen die de leerlingen hadden bestudeerd in het eerste deel van de les, waren geplukt uit een stripverhaal over de mythe van Orfeus en Eurydice. Dit verhaal is trouwens bekend in de versie van Ovidius én Vergilius. Samen zochten ze waar de zinnen in het stripverhaal thuishoorden.

Tartarorum terror

 

Vlak voor de herfstvakantie waren de leerlingen in de ban van Halloween. In de lessen Latijn speelden we maar al te graag in op deze fascinatie. Wist je trouwens dat het Latijnse fascinare 'betoveren' betekent?

De leerlingen van het tweede jaar moesten volgens welbepaalde Latijnse instructies hun monstrum tekenen. Deze instructies konden ze alleen maar begrijpen als ze de Latijnse benamingen van de lichaamsdelen kenden.

De leerlingen van het vierde jaar maakten via een tekstfragment van Lucanus kennis met de heks Erichtho. Het fragment komt uit Lucanus' De Bello Civili waarin hij de oorlog tussen Pompeius en Caesar beschrijft. Sextus Pompeius, zoon van Pompeius Magnus, ging vlak voor de slag bij Pharsalus te rade bij Erichtho. Mooi meegenomen: zo sluit deze les ook aan bij onze lectuurlessen van Caesars De Bello Gallico.

Tot slot griften ze allemaal ook hun eigen defixionum tabellae.

Vesuviuskes

 

In de les Latijn maakten de vierdejaars kennis met de brieven van Plinius. Ze lazen onder andere het verslag van de uitbarsting van de Vesuvius in het jaar 79 n. Chr.

Hoe konden we dus het schooljaar beter afsluiten dan met een lekker 'vesuviuske'?

Een gele bloem, vandaar de roem

 De Metamorphoses van Ovidius blijven ook vandaag de jeugdige lezers aanspreken. De leerlingen van het vierde jaar genoten dan ook volop van de verhalen van de speelse dichter van de liefde.

Het verhaal van Narcissus en Echo sprak hen zo aan dat ze er op eigen initiatief een rap van maakten: 

Er was eens een meisje Echo genaamd.
Nu alleen nog als stem bestaand.
Door Narcissus afgewezen,
Ze had zichzelf niet goed bewezen.
Veel te hoge eigenwaarde.
Kon enkel zijn eigen schoonheid aanvaarden.

Een gele bloem,
vandaar de roem.
Alleen in de grond
Waar niemand hem vond.

Bij een idyllisch meer
Deed zijn weerspiegeling o zo zeer.
Een aanraking was verloren,
alleen nog Echo kon hem horen.
Sterven was zijn enige hoop,
nu onderdeel van de biotoop.

Een gele bloem,
vandaar de roem.
Alleen in de grond
Waar niemand hem vond.

Geniet mee van hun vertolking:

Klassieke mythologie in het MSK

 

Dat kunstenaars van de middeleeuwen tot vandaag inspiratie putten uit de klassieke oudheid konden de latinisten van de tweede en de derde graad zelf vaststellen in het MSK te Gent. Daar kregen ze een interactieve rondleiding en ontdekten de mythologische verhalen achter de schilderijen en beeldhouwwerken. Fijn om ook enkele verhalen van Ovidius die we in de les lazen te herkennen in de kunstwerken!

Cavete Idus Martias!

 'Beware the Ides of March' ('Opgepast voor de Iden van Maart' - 'Cavete Idus Martias')

Deze beroemde woorden danken we aan de tragedie Julius Caesar van William Shakespeare. 

Maar wat zijn die Iden van maart? En waarom moeten we ervoor oppassen?

De Romeinen gebruikten de naam Idus (Iden) voor de dag van de volle maan. Die valt op de 13de of 15de dag van de maand. De Iden van maart (15 maart 44 v.Chr.) is de sterfdag van Julius Caesar. Tijdens een senaatszitting werd hij met 23 dolksteken in koelen bloede vermoord. Brutus, die door Caesar als zijn eigen zoon werd beschouwd, was één van de samenzweerders. Volgens de overlevering zou Caesar zijn laatste woorden tot hem gesproken hebben: 'Ook jij, mijn zoon?' Hoewel Caesar ze in het Grieks zou gezegd hebben, zijn ze vooral bekend in de Latijnse vertaling: 'Tu quoque, fili mi?'

Caesar werd nochtans door een waarzegster gewaarschuwd om die dag niet naar de senaat te gaan. Nu weten we ook waar Shakespeare zijn inspiratie haalde. Vandaag wordt de waarschuwing - al dan niet in het Engels -  nog steeds gebruikt om iemand te waarschuwen voor een slechte afloop.

De leerlingen van het vierde jaar verdiepten zich een heel trimester lang in Caesars beroemde werk Commentarii de Bello Gallico, waarin hij een verslag neerpende van zijn oorlog in Gallië. Daarin noemde hij de Belgen de dappersten van alle Galliërs. Een fijn compliment? Of was het misschien een argument om uit te leggen waarom het zo lang duurde vooraleer hij de Belgen kon verslaan?

Elk jaar vindt er in Rome op het Forum Romanum, waar Caesar begraven ligt, een evocatie plaats van de moord op Caesar en zijn begrafenis. Als echte latinisten herdachten ook de vierdejaars deze memorabele dag met een heus begrafenisritueel voor Caesar. Daarbij zongen ze uit volle borst het triomflied  'Ecce Caesar Nunc Triumphat'.

Vivam!

'Vivam', het laatste woord van Ovidius' Metamorfosen. 'Ik zal blijven leven'. 

En of Ovidius bleef leven! 

In de les Latijn maakten de leerlingen van het vierde jaar kennis met een aantal van die beroemde Metamorfosen. 

Eerst genoten we van Ovidius als echte woordkunstenaar. 'Ars adeo latet arte sua', zoals we lazen in het verhaal van Pygmalion! 

Daarna zoomden we in op de nawerking van deze verhalen. We stelden vast dat heel wat kunstenaars er hun inspiratie vonden. Maar het gaat verder dan dat! Ook in de psychoanalyse en psychologie gebruikt men tal van begrippen die verwijzen naar Ovidius' Metamorfosen. Het Icarussyndroom, narcisme of een Pygmalioneffect zijn voor ons geen raadsels meer. Zelfs in wetenschappen zoals biotechnologie of chirurgie vinden we een link met Ovidius.

Met een heuse speurtocht ontdekten we de nawerking van Ovidius' verhalen. 

Per gelezen verhaal werden een aantal voorwerpen tentoon gesteld met bijhorende QR-code. 

Elke code leidde naar een afbeelding met links naar verdere uitleg (gemaakt met Thinglink). 

Ten slotte gingen de leerlingen zelf aan de slag! Per twee kozen ze één verhaal uit de Metamorfosen en onderzochten de nawerking ervan in twee artistieke creaties en op één ander domein. Het resultaat van hun onderzoek werkten ze zelf uit in een gelijkaardige speurtocht met QR-codes.

Een overzicht van alle Thinglinks vind je hier.

Het beeldend taalgebruik van Ovidius

De leerlingen van het vierde jaar lieten zich in de les Latijn bekoren door de beeldspraak in de Metamorphoses van Ovidius. De dichter is een meester in het beschrijven van mensen, plaatsen en gevoelens. Hij schetst als het ware met woorden een beeld, dat je niet snel meer vergeet. Van abstracte begrippen maakt hij een persoon (personificatie). We zoomden in op zijn beschrijving van 'de jaloezie' en 'de slaap'.

Met deze fragmenten gingen de leerlingen creatief aan de slag. Ze lieten hun fantasie de vrije loop. Een aantal leerlingen maakten een collage of een tekening van hun voorstelling van de grot van de Slaap. 

Er kwamen ook nieuwe ideeën aan bod in de tekeningen. Het paleis van de Zon en de woning van de roddel kregen een vorm.

Iemand maakte een vergelijking tussen de voorstelling van de jaloezie bij Ovidius en in het lied 'Celos' van Tito el Bambino.

Anderen gingen dan weer op zoek naar een passage uit een boek met een mooie beschrijving van een plaats of personage.

De opdracht werd gesmaakt door de leerlingen te meer omdat ze zelf konden kiezen op welke manier ze creatief aan de slag gingen.